«Tam quốc diễn nghĩa» nổi trội ở 1 chữ "nghĩa": Ba anh em Lưu, Quan, Trương kết nghĩa vườn đào; Quan Công ba lần giữ Thổ Sơn, 1 ngựa vượt năm ải chém sáu tướng; Quan Vân Trường vì nghĩa tha Tào Tháo; Quan Vân Trường vì nghĩa tha Hoàng Hán Thăng; Trương Dực Đức vì nghĩa tha Nghiêm Nhan, v.v. Ngoài nổi trội 1 chữ "nghĩa" ra, «Tam quốc diễn nghĩa» cũng diễn đạt thế nào là "trí tuệ". Trong đa số tình tiết đấu trí trong «Tam quốc diễn nghĩa», tuyệt vời nhất là đoạn Tôn-Lưu liên hiệp kháng Tào, hỏa thiêu Xích Bích. từ câu chuyện Tôn-Lưu liên hợp kháng Tào trong Tam quốc diễn nghĩa, chúng ta có thể thấy nghệ thuật thuyết phục của Gia Cát Lượng.
Tạo hình Gia Cát Lượng trong Tam quốc diễn nghĩa
Tào toá đốt lương tại Ô Sào phá Viên Thiệu, sau lại uy bức Giang Nam, Kinh Châu đã đầu hàng Tào tháo dỡ, thành ra kẻ địch ngăn Tào tháo bình định Giang Nam chỉ còn có Lưu Bị và Tôn Quyền. tháo bèn phát hịch cho Tôn Quyền ở Đông Ngô: "Ta phụng mệnh vua, đánh kẻ sở hữu tội. Cờ trỏ về nam, Lưu Tôn phải bó tay, dân Kinh Tương nghe thấy tin, răm rắp hàng phục. Nay thống lĩnh trăm vạn hùng binh, nghìn viên thượng tướng, muốn cùng mang tướng quân họp săn ở Giang Hạ, để đánh Lưu Bị, cùng chia đất đai, giao hiếu với nhau mãi mãi. Xin đừng ngờ vực, giải đáp ngay cho". Đây chính là kế "mượn đường diệt Quắc" [1], trước diệt Lưu Bị, sau diệt Đông Ngô.
Trong Tam quốc diễn nghĩa, trước sự truy nã bức của Tào tháo, Lưu Bị chỉ còn phương pháp liên minh sở hữu Đông Ngô để kháng Tào, hình thành thế chân vạc. tuy nhiên khi đó Đông Ngô vẫn đang lần khần là nên đánh hay là hàng. Cũng bởi Tào túa một mặt mượn danh thiên tử để hiệu lệnh chư hầu, mặt khác lấy trăm vạn hùng binh uy hiếp Giang Nam, bởi vậy ví như kháng Tào không http://chanhkien.org thành, cơ nghiệp ba đời của Giang Đông sẽ không cánh mà bay, bởi vậy tất cả mưu sĩ Đông Ngô đều chủ trương "hàng thì dễ yên, đánh thì khó thắng". Trước vấn đề kháng Tào, Tôn Quyền vẫn còn do dự: vừa ko muốn chịu áp chế của Tào toá, lại sợ không đánh nổi quân giặc đông. do vậy để hình thành liên minh Tôn-Lưu, điều cốt yếu nhất là phải thuyết phục Tôn Quyền kháng Tào.
Trong Tam quốc diễn nghĩa, thuyết phục Tôn Quyền chẳng hề là dễ, mưu sĩ tâm phúc của Tôn Quyền là Lỗ Túc khuyên Tôn Quyền rằng: "Mọi người, ai cũng sở hữu thể hàng Tào toá được, duy có tướng quân thì không hàng được. Như Lỗ Túc này mà hàng, thì tháo phong cho làm cho quan, áo gấm về làng, mà cũng ko phải mất đất đai gì cả. Tướng quân mà hàng Tào thì về đâu? Chức tước bất quá phong hầu là cộng, xe 1 cỗ, ngựa 1 con, tôi đòi vài ba người, muốn ngồi ngoảnh mặt về nam mà xưng cô [2] có còn được nữa không?" Lời của Lỗ Túc mặc dầu đã động đến chỗ tự ái và làm cho Tôn Quyền rất xúc động, nhưng vẫn chưa đánh tan được sự trù trừ của Tôn Quyền.
lúc Tôn Quyền nghe với Ngọa Long tiên sinh đến Đông Ngô, liền nghĩ ngay đến hỏi kế Gia Cát Lượng. Nhưng trong cuộc hội kiến, Tôn Quyền lại dẫn một đám mưu thần Đông Ngô đến, vừa cho Gia Cát Lượng thấy Giang Đông cũng mang người tài, lại xem Gia Cát Lượng với thể thuyết phục các người chủ trương đầu hàng hay ko. trong khoảng chậm triển khai dẫn tới cuộc khẩu chiến giữa Gia Cát Lượng và đám quần Nho. Trong cuộc đấu trí này, Gia Cát Lượng mạnh mẽ biện giải lúc bị vặn vẹo, hoặc dẫn ra điển cố, hoặc mượn cổ dụ kim, hoặc lấy thí dụ Lưu Bị thắng Tào toá, làm các người vặn hoặc cứng họng, hoặc chỉ biết ngồi lặng và cảm thấy hổ grasp.
Thuyết phục của Gia Cát Lượng với Tôn Quyền là trước thì kể khích, sau mới khuyên nhủ. Tôn Quyền sợ quân Tào phổ quát, Khổng Minh càng thổi phồng Tào dỡ binh phổ biến tướng nhiều năm kinh nghiệm, lại khuyên Tôn Quyền đừng đánh mà hãy sớm ngoảnh mặt về phương Bắc mà hàng. Tôn Quyền nói: "Nếu quả như lời ông, thì sao Lưu Dự Châu không hàng Tào đi?" Khổng Minh đáp: "Ngày xưa Điền Hoành [3] là một tráng sĩ nước Tề còn biết giữ nghĩa ko chịu nhục, huống chi Lưu Dự Châu là tôn thân nhà Hán, anh hùng lừng lẫy trên đời, kẻ sĩ thảy đều mong đợi. Việc không xong là bởi trời, mang đâu lại chịu chui luồn người ta?" Tôn Quyền nghe Khổng Minh nhắc xong, nét mặt hầm hầm, rũ áo đứng dậy, lui vào nhà sau. các quan cộng tủm tỉm cười và giải tán. Họ đâu biết Khổng Minh đang khích ý chí đế vương của Tôn Quyền, nên khi Tôn Quyền nghe Lỗ Túc nhắc Khổng Minh sở hữu diệu kế phá Tào, Tôn Quyền vội đổi giận khiến cho vui và đi hỏi ngay. Tôn Quyền hỏi: "Tào tháo dỡ vốn chỉ ghét Lã Bố, Lưu Biểu, Viên Thiệu, Viên Thuật, Lưu Dự Châu mang tôi mà thôi. Nay đã trừ được cả, duy chỉ còn Dự Châu mang tôi. Tôi không thể đem cả nước Ngô dâng cho người ta được. Kế của tôi đã quyết, nhưng khi Lưu Dự Châu giúp cho thì cũng ko ai đương nổi được Tào tháo dỡ hiện tại. Mà Dự Châu lại vừa mới thua trận, làm cho thế nào mà chống được nạn này". Khổng Minh đáp: "Dự Châu tuy mới thua, nhưng Quan Vân Trường còn thống lĩnh hàng vạn tinh binh; Lưu Kỳ ở Giang Hạ cũng có chừng vạn binh sĩ. Quân Tào túa từ xa đến, tất cũng mỏi mệt; mới đây, lại đuổi Dự Châu, quân khinh kỵ đi ba trăm dặm một ngày, khác nào nỏ cứng giương lên đã đuối sức, chưa chắc bắn thủng được mảnh lụa mỏng. Vả lại người phương bắc ko quen đánh thuỷ; quân dân ở Kinh Châu gặp thế bí phải phục Tào, chớ chẳng phải là tình nguyện. Nay tướng quân thật muốn đồng tâm hiệp lực sở hữu Dự Châu, thì khiến gì ko phá được Tào Tháo? Quân Tào mà bị phá, tất phải kéo về bắc, thì thế Kinh, Ngô lại mạnh, mà hình thành thế chân vạc được. cơ hội được thua, chỉ trong lúc này, xin tướng quân hãy nghĩ cho kỹ mà quyết đi!" Quyền mừng lắm, nói: "Mấy lời của tiên sinh, thật đã khiến cho sáng mắt tôi. Ý tôi đã quyết, ko còn hồ nghi gì nữa". Ngay hôm ấy, Tôn Quyền thảo luận chứa quân để cùng đi phá Tào tháo. Đây chính là hạ tầng ban đầu cho liên minh Tôn-Lưu sau này.
Từ khóa: Tam quoc dien nghia.
